


این کتاب قطور را باید به نیکی گرفت که چه طور در بحرانهای گوناگون رشتهی تجارت و کسبوکار هم چنان در تبریز اداره شده است.
مقدمهی یونس ژائله (رئیس اتاق بازرگانی تبریز) توان مطالعاتی او را در امور اجتماعی و اقتصادی به روشنی بیان میکند: «تشکلگرایی تجار آذربایجان در آن مقطع (دورهی ناصری)، فراتر از یک استراتژی دفاعی صرف، و بیش از هر چیز، نمایانگر تحول در درک جایگاه اجتماعی و سیاسی آنان بود. آنان خود را دیگر صرفا کنشگرانی اقتصادی نمیدیدند، بلکه خود را به مثابه یک نیروی اجتماعی با توان نقشآفرینی در حوزههای مدنی و سیاسی مطرح کردند.
این اقدامات که در فضایی از آزادیخواهی تاریخی تبریز عمق بیشتری یافت، در واقع پیش درآمدی بر مشارکتهای ساختار یافته در تحولات آتی، از جمله مبارزات مشروطه محسوب میشد». غیر از نکات تحلیلی یونس ژائله، کتاب حاوی هیچ تحلیل دیگری نیست و جای خالی آن به چشم میزند؛ گرچه محمدسعید کرمزاده، پژوهشگر این کتاب، ادعا کرده: «پرهیز از زبان دانشگاهی به معنای سادهسازی یا کاستن از دقت پژوهشی نبوده است.
تحلیلها هم چنان بر دادهها و شواهد مستند استوارند، اما بیان آنها در قالب نثری روایی و پیوسته انجام شده است». نهایتا، در خیل کتابهای بیثمر و پرهزینهای که از سوی ادارات و نهادها منتشر میشود، این کتاب را باید در تاقچه گذاشت و افتخار کرد.

